Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży

Wykład prof. UJ dr hab. Marii Kielar – Turskiej

PODSTAWY PSYCHOLOGII ROZWOJOWEJ

Wkład filozofii w rozumienie natury rozwoju

Hegel (XVIII/XIX w.) → idealizm ewolucyjny

byt, który należy ujmować całościowo jest zmienny, rozwija się nieustannie i wyłania coraz to nowe postacie. Ma naturę ewolucyjną. Byt jest logiczny; składa się z pojęć; podlega prawom logicznym.

Naczelne prawo dialektyczne

Każdemu twierdzeniu odpowiada przeczenie, a każdej tezie – antyteza. A z nich wyłania się synteza. Proces ten stanowi podstawę rozwoju. Każda postać bytu (teza, antyteza, synteza) jest niezbędnym ogniwem w rozwoju, każda postać bytu ma swoje znaczenie.

Spencer (XIX w.) → ewolucyjne tłumaczenie zjawisk pod wpływem teorii ewolucyjnej Darwina. Podkreślał      znaczenie biologii.

Rozwój znaczy postęp!

  • to, co podlega rozwojowi, podlega przemianom
  • przemiany dokonują się stale i stopniowo
  • przemiany dokonują się w jednym kierunku, według jednego prawa

Rozwój polega na różnicowaniu części, a także na integracji; zwiększaniu porządku, równowagi.

W rozwoju układ przechodzi:

  • od jednorodności do różnorodności
  • od luźnego do związanego stanu
  • od stanu nieokreślonego, chaotycznego do uporządkowanego

PODSTAWY PSYCHOLOGII ROZWOJOWEJ

Trzy etapy w psychologii rozwojowej (Butterworth, Harris):

I etap. przełom XIX i XX w. (Darwin, Preyner, Binet, Baldwin, Hall), biologiczne i społeczne czynniki rozwoju, metoda obserwacji, rozwój poznawczy

II etap. okres międzywojenny (Pawłow, Watson), ustalanie empirycznych podstaw psychologii rozwojowej; związek z teoriami uczenia

III etap. XX wieczne wielkie syntezy (Piaget, Wygotski, Bowlby)

* * *

I ETAP. przełom XIX i XX w.

  1. K. Darwin (1809 – 1882)

Koncepcja selekcji naturalnej. Przedstawiciele gatunku różnią się między sobą. Gatunek tworzy więcej osobników niż może wyżywić – stąd walka o byt. Cechy sprzyjające przetrwaniu mają większe szanse, aby być przekazywane.

Dzięki temu gatunki podlegają ewolucji, stając się coraz lepiej przystosowane; pozostają cechy służące przetrwaniu

Pod wpływem teorii ewolucji Darwina E. Heackel sformułował na początku XX wieku tzw. biogenetyczne prawo rekapitulacji → ontogeneza jest rekapitulacją filogenezy

[REKALITULACJA – ontogeneza jest powtórzeniem zmian zachodzących w filogenezie]

Stworzył pierwsze studium rozwojowe na podstawie obserwacji swego syna Dawida à dzienniki

  1. W.T. Preyer (1841 – 1897)

Psycholog niemiecki, autor książki „Dusza dziecka”.

Obserwacje córki od urodzenia do 2,5 r.ż. Notował przejawy wszystkich zdolności dziecka, ale wg. niego najważniejszym okresem w rozwoju dziecka jest okres ciekawości

  1. A. Binet (1857 – 1911)

Psycholog francuski, profesor Sorbony. Kierownik pierwszego laboratorium psychologii dziecka. Założyciel i redaktor czasopisma L’Année psychologique

Prowadził badania eksperymentalne nad myśleniem dzieci. Stworzył pierwszą skalę do selekcji dzieci, które miały problemy w nauce – test oparty na wiedzy, służył do określenia wieku inteligencji (np. 5-latek mógł mieć wiek inteligencji na poziomie 7-latka)

(Stern – iloraz inteligencji;

 Binet – wiek inteligencji)

Skale były wycofywane, bo opierały się na wiedzy! à zmienia się w toku cywilizacji

  1. J.M. Baldwin (1861 – 1934)

Psycholog amerykański, założyciel i redaktor czasopisma Psychological Review.

Twórca „Genetic logic” – o rozwoju myślenia dzieci. Dał podstawy rozwoju wiedzy o rozwoju myślenia dzieciństwie. Rozwój jako seria stadiów rozpoczynających się narodzinami z wrodzonymi odruchami motorycznymi do stadium opanowania języka i logicznego myślenia.

Przejście przez kolejne stadia zależy od sprzężeń zwrotnych ze stymulującym otoczeniem.

Mechanizmy rozwoju:

  • asymilacja – włączanie skutków otoczenia do organizmu
  • akomodacja – występowanie plastycznych zmian w organizmie

Twórca terminu reakcji okrężnej → powtarzanie interesującego rezultatu, wykrytego przez przypadek.

Dziecko jest produktem zarówno doświadczenia społecznego, jak i biologicznego rozwoju

Jego prace miały wpływ na Piageta poprzez Claparede’a (Piaget = uczeń Claperede’a)

  1. G.S. Hall (1844 – 1942)

Psycholog amerykański. Jest uznawany za twórcę naukowej psychologii rozwojowej.

Nawiązywał do biogenetycznego prawa Heackel’a (prawo rekapitulacji filogenezy w ontogenezie).  (np. dzieci wchodzą na drzewa, ponieważ powtarzają zachowania małp, dziecko ma umysł prymitywny) Przyjmował, że w zachowaniach dzieci można wyraźnie zaobserwować działanie tego prawa rekapitulacji. Takie działania, które charakterystyczne są dla niżej zorganizowanych zwierząt.

Prowadził badania nad wiedzą potoczną dzieci wstępujących do szkoły. Miały one charakter kwestionariuszowy. Pytania: gdzie masz łokcie? Z czego się robi masło?

Badania nad rozwojem dzieci nazwał psychologią genetyczną.

W 1883 opublikował te wyniki: Zawartość umysłów dzieci”.

Zwracał uwagę na wychowanie, które powinno wspierać naturalne tendencje dziecka, odzwierciedlające zachowania wcześniejszych gatunków.

Proces rekapitulacji kończy się w okresie dorastania, bo potem jest zaburzony przez wpływ indywidualnych zdolności i umiejętności dziecka. (następuje rozwój indywidualnych zdolności i talentów)

Biogenetyczne prawo rekapitulacji Heackle’a → dotyczy związku przyczynowego między rozwojem ontogenetycznym a filogenetycznym. Ontogeneza jest tylko krótkim i szybkim streszczeniem filogenezy, wywołanym przez oddziaływanie dziedziczności i przystosowania.

Stwierdził  jedność praw przyrodniczych w zakresie rozwoju zarodków różnych gatunków.

W rozwoju człowieka, podobnie jak u innych gatunków, dzieje rozwoju indywidualnego są tylko wyciągiem z dziejów rozwoju rodowego. Jest on tym zupełniejszy im bardziej zachowana jest palingeneza (dziedziczenie), a mniej zupełny wskutek zmian związanych z cenogenezą (przystosowanie) ?????

Przystosowanie -> zaburzenie procesu powtórzenia filogenezy w ontogenezie

U człowieka rozwój psychiczny jest silnie zmieniony kenogenetycznie. Stąd należy wyróżnić:

  1. okres płodowy – kiedy zarodek rozwija się odcięty od otoczenia (jest całkowicie rozwinięty przed urodzeniem, ale jego dusza pozostaje w stanie spoczynku à nie można mówić o rozwoju psychicznym)
  2. okres popłodowy – kiedy rozwija się dusza

* dusza noworodka (do ocknienia świadomości i władania mową)

* dusza chłopca czy dziewczynki (do dojrzałości)

* dusza młodzieńca i dziewicy (do chwili stosunku płciowego, okres ideałów)

* dusza dorosłego mężczyzny i dojrzałej kobiety (okres dojrzałości do początków procesów inwolucyjnych)

* dusza starca i staruszki (okres zaniku)

[wzrost à dojrzałość à zanik]

Charakterystyczne cechy I etapu:

  • obserwacje
  • badano przede wszystkim rozwój procesów poznawczych (myślenie, ciekawość itp.)
  • rola czynników biologicznych prawo biogenetyczne – Darwin i Heackel, przy jednoczesnym nie zapominaniu o czynnikach społecznych)

* * *

II ETAP. OKRES MIĘDZYWOJENNY

Ustalenie empirycznych podstaw psychologii rozwojowej i związek z teoriami uczenia.

  1. I.Pawłow (1849 – 1938)

Wywarł duży wpływ na rozwój psychologii obiektywnej, doświadczalnej, oraz na amerykański behawioryzm i konstrukcję teorii psychologicznych (radykalizm metodologiczny).

Twórca teorii o powstawaniu i hamowaniu odruchów, czyli wyższej czynności nerwowej.

Prowadził eksperymenty fizjologiczne, ale mówił o czynnościach mózgu i zmierzał do wyjaśnienia zewn. czynności psów. Postępował zatem jak psycholog.

Krytykował koncepcję psych. introspekcjonistycznej, ale i eksperymentalnej. Zarzucał skłonności idealistyczne, mistyczne, teologiczne, niestosowane przez nauki przyrodnicze.

Akcentował potrzebę korzystania z metod obiektywnych → tylko fizjologia może wyjaśnić zjawiska zwane dotychczas psychicznymi.

Pod koniec życia ustępował ze stanowiska krańcowo antypsychologicznego i przewidywał potrzebę współpracy fizjologów i psychologów.

Nauka Pawłowa na gruncie psychologii zaznaczyła się jako pawłowizm.

Pawłowizm odegrał rolę w prowadzeniu badań doświadczalnych (powstawanie nawyków) oraz rozważaniach teoretycznych (czy możliwe jest sprowadzenie wszelkich poczynań do odruchów) i metodologicznych (jak metodą odruchów modyfikować czynności złożone).

2. J.Watson

Postulował stosowanie metod obiektywnych w psychologii. Należy badać to, co widoczne, obserwowalne.; zewn. zachowania. Czynnikiem determinującym zachowanie człowieka i rozwój są warunki zewnętrzne.

Wzrosła liczba przeprowadzanych badań empirycznych i publikacji, zgłasza nad wpływem środowiska społeczno –ekonomicznego.

Obszary badań Watsona:

  • stronnością ciała (na początku dziecko nie wykazuje żadnej preferencji, ale w pewnym momencie ta preferencja się zaznacza, więc Watson myślał, że to jaką ręką potem dziecko sięga po coś jest wynikiem tylko i wyłącznie uczenia, a nie wrodzone)
  • uczenie się emocji przez dziecko (można wytworzyć trwałe kompleksy afektywne drogą prostego warunkowania, no. Aleksander i biały królik); można także drogą wygaszania likwidować ten strach
  • uczenie się języka (redukcjonizm – można badać tylko te procesy poznawcze, które przejawiają się na zewnątrz, wg Watsona dziecko uczy się drogą warunkowania – przedmiot BW, a nazwa BB; wyprzedzając BW BN i powtarzając to wielokrotnie doprowadzamy do warunkowania).
  • możliwością kształtowania człowieka poprzez manipulacje bodźcami zewnętrznymi (poznanie człowieka polega na poznaniu historii jego wzmocnień) To my manipulując środowiskiem możemy ukształtować dowolnego człowieka.
  1. A. Gesell
  • uczeń S.Halla. Hall był naturalistą, który zwracał się ku uwarunkowaniom naturalnym. Pozostawał w opozycji do teorii uczenia się Watsona
  • naturalista: opozycyjne podejście do teorii uczenia.
  • rozwojem kierują głownie procesy genetyczne, a osiągnięcia pojawiają się w przewidywalnej kolejności
  • ważny jest mechanizm dojrzewania
  • natura jest przyczyną rozwoju. Środowisko wpływa na rozwój w niewielkim stopniu!
  • bliski był naturalistycznym poglądom J.J.Rousseau.
  • interesowały go zdolności motoryczne i percepcyjne dziecka.
  • prowadził badania obserwacyjne nad rozwojem zachowań dziecka
  • stwierdził występowanie stałego wzorca, przy różnym tempie rozwoju u poszczególnych dzieci
  • opracował statystyczne normy dot. różnych sprawności = Rozwojowy rozkład jazdy.
  • Pisał poradniki dla rodziców, zalecając naturalność w wychowaniu dziecka
  • Skala rozwoju psychoruchowego dziecka 0-5 lat (motoryka, przystosowanie, mowa, reakcje społeczno-indywidualne)

* * *

III ETAP. XX-wieczne wielkie syntezy

  1. Jean Piaget (1896 – 1980)

Twórca nowej dziedziny wiedzy – epistemologii genetycznej

– Prowadził badania nad dziećmi

– Obserwując dzieci można wykryć pewne podstawowe struktury

– „Mowa i myślenie”

– Utworzył w Genewie Międzynarodowe Centrum Epistemologii Genetycznej

Komunikacja uczniów z nauczycielami – metaplan

Praca z pedagogiki – konspekt lekcji

Komunikacja uczniów z nauczycielami – metaplan

Jak jest:

1. uczniowie

  • niechęć do nauczyciela
  • zakładanie z góry, że nauczyciel nie chce słuchać wyjaśnień
  • myślenie typu: „co On tam wie”?
  • oszukiwanie i kłamanie nauczyciela
  • wykorzystywanie naiwności lub samej dobrej woli nauczyciela
  • nieumiejętne wypowiadanie się
  • strach przed nauczycielem
  • strach przed reakcją reszty grupy

2. nauczyciel:

  • przynosi domowe problemy do pracy
  • wykazuje niechęć do rozmowy z uczniami uważając, że sam wie wszystko najlepiej
  • nie ma wspólnego tematu z uczniami
  • uważa że rozmowa z uczniem to strata czasu
  • brak zasad wspólnej komunikacji nauczyciela z uczniem
  • publiczne karanie za wypowiedzi nie odpowiadające nauczycielowi

Jak powinno być:

1. uczeń

  • wyraża chęć do wspólnej komunikacji
  • potrafi wysłuchać argumentów nauczyciela
  • przestrzega określonych zasad komunikacji
  • jasno i przejrzyście wyraża własne zdanie
  • potrafi logicznie uargumentować swe postulaty

2. nauczyciel

  • umie słuchać ucznia
  • potrafi prowadzić z uczniem rozmowę na zasadach partnerstwa
  • nie zawsze jego zdanie musi być najważniejsze
  • jest otwarty na wszelkie propozycje

Dlaczego nie jest tak jak być powinno?

  • poprzedni system stworzył w uczniach obraz nauczyciela niedostępnego mentora
  • brak określonych zasad komunikacji między nauczycielami i uczniami
  • brak obopólnej chęci podjęcia komunikacji zarówno ze strony uczniów jak i ze strony nauczycieli
  • zła postawa nauczyciela który publicznie wyśmiewa błędne wypowiedzi
  •  brak rytuału komunikowania się w szkole

Tabela 1. Analiza SWOT na temat  Komunikowanie się uczniów z nauczycielami.

Mocne   strony

–    wspólne zauważanie i rozwiązywanie zaistniałych problemów

–    miła atmosfera w szkole

–    wzajemna pomoc

–    obopólne zrozumienie

Słabe   strony

–     brak reguł komunikacji

–     rozbieżność tematów,

–     nieumiejętność słuchania

drugiej strony,

–     nieśmiałość  uczniów

–     niechęć nauczycieli do uczniów

Szanse

–   satysfakcja uczniów i nauczyciela

–   brak niedomówień

–  miła atmosfera w szkole stwarzająca warunki do lepszej pracy

Zagrożenia

–    wykorzystywanie jednej ze stron (ucznia lub nauczyciela)

–  niedomówienia

–  złości z nawet nienawiść

–  brak wyników satysfakcjonujących obie strony

Źródło: opracowanie własne

Rozwój fizyczny w okresie wczesnego dzieciństwa

Noworodek

Skala Apgar (opr. Virginia Apgar) – max. 10 pkt. ( od 0 do 2 za każdy z pięciu czynników skali), pomiar przeprowadza się dwukrotnie – zaraz po urodzeniu i po pięciu minutach. Niewiele dzieci uzyskuje wynik 10 przy pierwszej ocenie (zwykle za siny kolor skóry). Po pięciu minutach 85-90% noworodków otrzymuje 9-10 pkt.

Ocena >7 à dziecko jest ok.

Ocena 4-6 à potrzebna jest pomoc w wypracowaniu prawidłowego wzorca oddechowego

Ocena <3 à stan krytyczny (jeżeli przeżyją, mogą się normalnie rozwijać przy wspierającym otoczeniu)

Obserwowany aspekt kondycji dziecka Przyznana ocena :

0                              1                                     2

Częstość akcji serca Brak <100/min >100/min
Częstość czynności oddechowych Brak oddechu Słaby krzyk i płytkie oddychanie Donośny mocny krzyk i regularne oddychanie
Napięcie mięśniowe Zwiotczenie Niewielkie napięcie kończyn Napięcie
Reakcja stóp na dostarczane bodźce Brak Pewne poruszanie Krzyk
Barwa ciała Sina; blada Ciało zaróżowione, kończyny sine Całkowicie różowa

Skala Oceny Zachowań Noworodków Brazeltona (1984) – po 30 min. Badanie reakcji na bodźce, odruchów, napięcia mięśniowego, czujności, tulenia się, zdolności wyciszania, uspokajania się po okresie niepokoju. à pomoc w wykrywaniu problemów neurologicznych. Nauczenie rodziców jak stosować skalę ma dobry wpływ  na relacje rodzic – dziecko (wyczulenie na sygnały od dziecka).

Odruchy

  1. przystosowawcze àprzetrwanie àzanikające: ssanie, połykanie, odruch poszukiwawczy (obrócenie głowy w stronę dotykanego policzka); stałe: cofanie (reakcja na bolesny bodziec), reakcja źrenicy na światło; ** o. przystosowawcze, które nie są już konieczne do przetrwania:  odruch chwytny,
  2. prymitywne à sterują nimi prymitywne cz. Mózgu (rdzeń przedłużony, śródmózgowie – całkowicie ukształtowane w chwili porodu) : przestraszenie – odrzucenie rąk, wygięcie się (Moro), odruch Babińskiego. ** o. prymitywne zanikają ok. 6 mies. (działanie kory?)

Początkowe zdolności poznawcze: co noworodek widzi, słyszy i czuje

Noworodek potrafi: skupić wzrok (optymalna ogniskowa: 20-25 cm) – po kilku tygodniach potrafi wodzić wzrokiem, prawie od razu rozpoznaje twarz matki; słyszy dźwięki w zakresie typowym dla głosu ludzkiego, lokalizuje przedmioty na podstawie wydawanego przez nie dźwięku, rozróżnia odgłosy (głos matki); wyczuwa smaki (słodki, kwaśny, gorzki, słony), rozrożnia zapachy ciała (zapach matki). à pomoc w odnalezieniu się w świecie

Początkowe zdolności ruchowe: poruszanie się

1 mies.: uniesienie podbródka, 2 mies.: używanie rąk do zagarniania przedmiotów.

Dzień z życia niemowlęcia

Noworodek przejawia cyklicznie (T=1,5 -2h) 5 stanów aktywności (stanów świadomości) – sen àpłacz àjedzenie àpatrzenie àsen itd….

Stan Charakterystyka
Głęboki sen Oczy zamknięte, regularny oddech, brak ruchu (+ sporadyczne drgniecia)
Sen aktywny Oczy zamknięte, nieregularny oddech, nieznaczne drgania, brak większych ruchów
Ciche wybudzenie Oczy otwarte, brak znacznych ruchów, oddech regularny
Czynne wybudzenie Oczy otwarte, ruchy głowy, kończyn i tułowia, nieregularny oddech
Płacz i hałasowanie Oczy częściowo lub całkowicie zamknięte, energiczne ruchy, placz, iine odgłosy

Sen

Noworodki przesypiają 90% czasu, 6-8 tyg. – oznaki rytmu dobowego (+il. Snu maleje, łączenie 2-3 cyklów z pomięciem pełnego wybudzenia – potrafią przespać noc), do 6 mies. Sen ponad 14h (regularny, przewidywalny) i drzemki w ciągu dnia. à dotyczy to dzieci z kultur zachodnich

Zaburzenia snu (nieregularność): problem neurologiczny, kokaina zażywana przez matkę w ciąży.

Płacz

Noworodki płaczą 2-11% czasu (wyrażanie niezadowolenia). Płacz osiąga apogeum ok. połowy 2 mies. (potem intensywność maleje). Na początku płacz jest najbardziej intensywny wieczorami, potem najintensywniejszy jest prze porą karmienia.

Funkcja płaczu – sygnalizowanie potrzeb, przywołanie innej osoby. à różne płacze = różne komunikaty (głód: płacz, cisza, oddech) ** A. Wiesenfeld – matki rozpoznają znaczenie placzu tylko własnego dziecka

15-20% dzieci – płacz z powodu kolki (ok. 3 godziny dziennie – głównie popołudnia i wieczory). Kolki pjawiają się ok. 2 tyg. I znikają po 3-4 mies. (w sumie to nie wiadomo dlaczego).

Reakcja na płacz w powodu potrzeb fizjologicznych (głód, mokra pielucha) powinna być natychmiastowa. Natomiast reakcja na np. łagodny płacz przed drzemką uczy dziecko częstszego „stosowania” płaczu.

Lester – wcześniaki, których płacz w pierwszych dniach życia jest wysoki mają później niższe IQ.

Może się okazać, że lekarz odczyta męczący, przenikliwy płacz jako sygnał przepowiadający jakieś ukryte problemy fizyczne, lub lepiej oceni stopień długoterminowych skutków dla dzieci z podwyższonej grupy ryzyka

Jedzenie – czynność wykonywana przez noworodka

Dzień noworodka = 2 godzinne cykle (nawet 10 karmień dziennie); 1 mies. = ok. 5 karmień.

Pierś a butelka

Pierś butelka
Wartości odżywcze + przeciwciała (ochrona przed infekcjami żołądkowo – jelitowymi, chorobami, zakażeniami ukł. Oddechowego)
Rozwój + Nerwy, jelita
Wzrost + szybkie zwiększenie rozmiaru
Odporność + stymulacja funkcjonowania systemu immunologicznego
HIV -przenoszony z mlekiem matki +

Dziecku wystarczy 1 karmienie piersią dziennie, aby mogło się prawidłowo rozwijać.

Inne kwestie związane z karmieniem

Dzieci do 4-6 miesiąca powinny odżywiać się mlekiem lub innym pokarmem płynnym. Potem korzystnie przyswajają mieszaninę mleka z pokarmem stałym. Wraz z upływem pierwszego roku można zwiększać proporcję pokarmu stałego do mleka.

Niewłaściwym krokiem związanym z karmieniem jest podawanie dziecku soku w porze drzemki lub przed snem – cukier może zaatakować wyrastające zęby.

Zmiany fizyczne

Podstawowe wzorce

Rozwój postępuje w kierunku cefalokaudalnym  (głowowo-ogonpwym; od głowy w dół) i proksymodystalnym (odśrodkowym; od tułowia na zewnątrz) – pierwszy ras opisał to Gessel ** np. dlatego dziecko najpierw podnosi główkę, a długo potem zaczyna chodzić.

Układ nerwowy

W chwili narodzin najlepiej rozwinięte są śródmózgowie i rdzeń przedłużony (uwaga, habituacja, spanie, czuwanie, wydalanie, ruchy głowy i szyi), a najgorzej kora mózgowa( postrzeganie, ruch ciała, abstrakcyjne myślenie, mowa). W momencie urodzenia  neurony i kom. Glejowe są już obecne – rozwój polega na tworzeniu połączeń synaptycznych (więcej neuronów, dendrytów, wypustek). Największy przyrost dendrytów – kora mózgowa (1-2 r.ż. – waga mózgu zwiększa się trzykrotnie). Po pierwszym r.ż. zbędne ścieżki neuronalne zanikają ** W. Greenough – dodatkowe, „zbędne” neurony wykształcają się wg zaprogramowanych wzorców – organizm celowo buduje połączenia w nadmiarze – proces pozbywania się zbędnych struktur postępuje wyniku codziennego doświadczenia – nieużywane drogi zanikają, wykorzystywane – wzmacniają się (nie wszystkie połączenia tworzą się na drodze eliminacji!).  ** „przycinanie” połączeń nie następuje we wszystkich częściach mózgu jednocześnie (max połączeń „językowych” – 3 r.ż.; max poł. „wzrokowe” – 4 mies.).

Mielinizacja

Mielinizacja przebiega w kierunku cefalokaudalnym i proksymodystalnym, najintensywniej do 2 r.ż., a trwa do końca okresu dojrzewania np. cz. Mózgu odpowiedzialne za ruch SA w pełni zmielinizowane dopiero ok. 6 r.ż.

Kości

Dłoń, nadgarstek, staw skokowy, stopa –mają mniej kości w momencie narodzin nić w okresie pełnej dojrzałości (nadgarstek: jendnolatek – 3 kości, dorosły – 9). Czaszka – kości oddzielone ciemiączkami (pozwalają na ściśnięcie głowy przy porodzie, umożliwiają mózgowi wzrost), zarastają koło 12-18 mies.

Kości dziecka zawierają więcej wody niż dorosłego, są bardziej elastyczne – potem kostnieją (kierunek proksymodystalny i cefalokaudalny).

Mięśnie

Praktycznie wszystkie włókna mięśniowe istnieją w momencie narodzin. Są małe, zawierają dużo wody – zmienia się to z wiekiem (kier. Cefalokaudalny i  proksymodystalny).

Rozmiar i kształt ciała

W pierwszym roku dzieci zyskują 25 – 30 cm, waga ulega potrojeniu. Dziewczynki w wieku 2 a chłopcy w wieku 2,5 roku maja połowę swego dorosłego wzrostu.

Rozwój zdolności ruchowych

Robert Malina – podział zdolności ruchowych na 3 grupy: lokomocyjne (chodzenie, bieganie, skakanie), nielokomocyjne (pchanie, ciągnięcie, zginanie), manipulacyjne (chwytanie, rzucanie, łapanie)

E. Thelen – dzieci zaczynają rytmicznie kopać nogą niedługo przed momentem, gdy dziecko zaczyna raczkować (a propos teko, że dzieci lubią sobie rytmicznie powtarzać proste czynności).

Wiek w miesiącach Zdolności lokomocyjne Zdolności nielokomocyjne Zdolości manipulacyjne
1 Odruch atomatycznego przebierania nogami Nieznacznie unosi główkę; śledzi oczyma poruszając e się wolno przednioty Trzyma włożone w dłoń przedmioty
2-3 Leżąc na brzuszku, potrafi unieść główkę pod kątem 90 st. Zaczyna zagarniać znajdujące się w zasięgu wzroku przedmioty
4-6 Przekręca się; potrafi siedzieć; porusza się za pomocą rąk i nóg W pozycji siedzącej trzyma prosto główkę Sięga i chwyta przedmioty
7-9 Siedzi bez pomocy; raczkuje Przenosi przedmioty z jednej do drugiej ręki
10-12 Potrafi podciągnąć się i stanąć; chodzi, podtrzymując się mebli (kursuje); później chodzi bez pomocy Przykuca i schyla się Pewne oznaki wyboru chwytu; trzyma w garści łyżkę, ale nie zawsze trafia jeszcze jedzeniem do buzi
13-18 Codzi tyłem i krokiem dostawnym, biega (14-20 mies.) Toczy piłkę w kierunku dorosłego Składa 2 klocki; wkłada przedmioty do małych pojemników i wysypuje je

Objaśnienie wczesnego rozwoju fizycznego

Dojrzewanie i dziedziczenie

Cechami dziedziczonymi po rodzicach są np. wzrost, szerokość bioder, długość ramion, długość tułowia, tempo wzrostu.

Wpływy środowiska

Dieta

Matki, które źle się odżywiają w czasie ciąży częściej rodzą dzieci martwe lub takie, które nie przeżyją roku. Dieta nowonarodzonego dziecka ma szczególny wpływ na ukł. Nerwowy. Niedożywione dzieci rosną wolniej. Jeśli nastąpi poprawia w żywieniu – „nadganiają” rówieśników, choć i tak zostają stosunkowo małe. Braki w wyżywieniu powodują również mniejszą aktywność w odkrywaniu świata i kontaktach z rówieśnikami (badania Espinosy).

Praktyka

Dzieci pozbawione możliwości praktyki rozwijają umiejętności ruchowe o wiele wolniej i nie we właściwej kolejności. ** W. Dennis – badania na dzieciach z irańskich sierocińców – dzieci kładzione cały czas na plecach, bez możliwości przetoczenia się na brzuch (wynik: dzieci potrzebowały ok. roku więcej by nauczy się chodzić).

Dodatkowe treningi nie przyspieszają nauczenia się przez dzieci podstawowych umiejętności motoryczno – lokomocyjnych.

Zdrowie

Choroby pierwszych dwóch lat

Statystyka – każde dziecko choruje ok. 7 razy w ciągu pierwszego roku życia (schorzenia dróg oddechowych), dzieci wychowywane w placówkach opieki dziennej (np. żłobki) zapadają na 2 razy więcej infekcji.

Śmiertelność niemowląt

Wskaźnik śmiertelności (USA, 1994) – 7,9/1000

2/3 zgonów w pierwszym mies. – związek z wadami wrodzonymi lub/i niską wagą urodzeniową

3/1000 przypadków zdarza się w pozostałym okresie życia – połowa jest wynikiem SIDS (zespół nagłej śmierci niemowląt – pozornie zdrowe dziecko umiera nieoczekiwanie)

USA, 1994 – 4180 niemowląt zmarło z powodu SIDS; wskaźnik SIDS są najwyższe w Nowej Zelandii i Australii, a najniższe z Japonii i Szwecji. Do grupy podwyższonego ryzyka należą wcześniaki, chłopcy, Afroamerykanie, dzieci bardzo młodych matek. Częściej umierają dzieci śpiące na brzuchu, szczególnie na puszystych kołdrach itd. Zalecenia Amerykańskiej Przychodni Pediatrycznej aby układać dzieci do snu na boku lub na plecach przyniosło 12% spadek liczby przypadków śmierci łóżeczkowej, przy czym na terenach, gdzie restrykcje były bardzo konsekwentnie przestrzegane, liczba zgonów zmniejszyła się o 50%.

Palenie tytoniu podczas ciąży, lub palenie w obecności dziecka zwiększa 4 krotnie ryzyko SIDS.

Dzieci Afroamerykanek umierają na SIDS 2 razy częściej – powodem może być niepełne 9 mies. Ciąży, niska waga urodzeniowa.

Różnice indywidualne

Wcześniaki

Wiek w tygodniach, w którym czynność tę zdołało wykonać 50% badanych
Kamienie milowe rozwoju Wcześniaki (<32 tygodnie) Dzieci donoszone
Unosi lekko głowę 10 6
Przekłada przedmioty z reki do ręki 36 23
Przekręca się 37 24
Czołga się 51 36
Staje samodzielnie 51 42

Fizycznie normalny wcześniak jest w stanie „dogonić” rówieśników w okresie 2-3 lat.

Chłopcy i dziewczynki

Dziewczynki przodują w aspekcie twardnienia kości; chłopcy mają więcej tkanki tłuszczowej, są ciężsi i dłużsi, są bardziej wrażliwi, ich śmiertelność jest większa [Wpisz cytat z dokumentu albo podsumowanie interesującej kwestii. Pole tekstowe można umieścić w dowolnym miejscu w dokumencie. Użyj karty Narzędzia pól tekstowych, aby zmienić formatowanie pola tekstowego cytatu.]

Niektóre badania wykazują, że chłopcy są bardziej aktywni.

Dzieci czarne rozwijają się nieco szybciej (okres prenatalny oraz po urodzeniu), są troszkę wyższe, mają dłuższe nogi, są cięższe.

Niemowlęta azjatyckie osiągają sprawności nieco później.

Badania Freedmana –dzieci różnych kultur zachowują się inaczej (nawet przy badaniu odruchu Moro) – najbardziej drażliwi są mali Amerykanie (badania potwierdzili Kagan, a potem Chisholm) à zachowania dziecka postrzegane przez nas za „normalne” mogą być w dużym stopniu spowodowane typowymi dla naszej kultury modelami i przyjmowanymi założeniami


Helen Bee „Psychologia rozwoju człowieka” r.4. : Rozwój fizyczny w okresie wczesnego dzieciństwa.

Analiza rysunków dzieci

Na potrzeby pracy wykorzystano rysunki dzieci klasy II nauczania początkowego szkoły podstawowej prowadzonej przez gminę wiejską. Wszystkie badane dzieci to ośmiolatki. Zarówno prace, jak i ankiety były anonimowe, choć część dzieci rysunki podpisała. Wszystkie rysunki poddano szczegółowej analizie, wykorzystując zarówno rysunek, jak i ankietę wypełnioną przez autorów rysunków. Poniżej przedstawiono analizę rysunków i ankiet oraz wyłaniające się z nich obrazy rodzin badanych dzieci.

Analiza nr 1

Charakterystyka autora rysunku:

Dziecko z rodziny pełnej, dziewczynka, jedynaczka, oprócz rodziców opiekę nad nią sprawują również dziadkowie. Charakterystyczne jest, że dziewczynka stwierdziła, że nie chce, aby rodzice spędzali z nią więcej czasu i więcej się nią zajmowali, ale jednocześnie napisała w pytaniu otwartym, że chciałaby, aby rodzice więcej się z nią bawili.

Rysunek przedstawia trzyosobową, jednopokoleniową rodzinę na tle domu z ogrodem. Autorka rysunku podpisała członków rodziny. Pomimo sielskiego otoczenia i „wesoło” lecącego dymu z komina zwracają uwagę odległości dzielące od siebie członków rodziny. Można domniemywać, że relacje w rodzinie są raczej oficjalne, brak oznak ciepła rodzinnego, miłości. W powiązaniu z odpowiedziami dziewczynki, że nie chce, aby rodzice spędzali z nią więcej czasu i więcej się nią zajmowali można przypuszczać, że mamy do czynienia z rodziną chaotyczną, pozbawioną bliższych więzi. Małżeństwo nie jest prawdopodobnie autentycznym związkiem, mało jest w nim miłości.

Prawdopodobnie sytuacja materialna tej rodziny jest dobra. Rysunek przedstawia ją na tle piętrowego domu z ogrodem. Otoczenie jest wręcz sielankowe. Uwagę zwraca postać dziewczynki umiejscowiona na pierwszym planie. Jest ona największa ze wszystkich postaci i nie wydaje się, aby była to próba komponowania perspektywy.

Być może jest to efekt egoizmu dziecka lub bardzo wysokiego mniemania na swój temat. Przyjmując taką interpretację należałoby uznać, że najmniej mającą do powiedzenia w domu osobą jest mama, której sylwetka jest najmniejsza i umieszczona na najdalszym planie.

Druga możliwość, to dziewczynka ma poczucie niższości i przedstawiając swoją sylwetkę na pierwszym miejscu, chce się w ten sposób dowartościować.

Dziewczynka wygląda na rysunku, jakby była w dobrym nastroju. Ręce podniesione w pogodnym geście do góry, usta uśmiechnięte. Jednak brak w jej postawie spontaniczności, tak, jakby ta pogoda ducha była na pokaz.

Badana stwierdziła w ankiecie, że oprócz rodziców opiekują się nią jeszcze dziadkowie, ale nie umieściła ich na rysunku, co może oznaczać, że pełnią oni marginalną rolę w życiu tej rodziny. Dziewczynka niewątpliwie odczuwa brak bliskości rodziców, gdyż w pytaniu otwartym pisze, że chciałaby, aby rodzice więcej się z nią bawili, ale wcześniejsze odpowiedzi pokazują, że może być zniechęcona do bliższego kontaktu z rodzicami lub nie wierzyć w taką możliwość.

Rozwój motoryczny dzieci i młodzieży w badaniach empirycznych – siła

Rzut piłka lekarską 1 kg jako próba pomiaru zdolności siłowych badanych dzieci.

Zdolności siłowe105 „określają możliwości organizmu w zakresie pokonywania oporu zewnętrznego lub oporu własnego ciała w warunkach statyki lub ruchach o małej prędkości a znacznej intensywności”[1]

W próbie siły chłopcy 7 letni rzucali średnio o 87 cm dalej od badanych 6latków i ponad 1m dalej od 7 letnich chłopców poznańskich. Również badani 6 letni jeleniogórzanie rzucali o 90 cm dalej od swoich rówieśników z Poznania Tabela 6 i 7. Zróżnicowanie osiągniętych wyników R= 87 cm między badanymi chłopcami zaznaczyło się statystycznie istotnie już na poziomie 1% , u = 5,26>t0,01 = 2,75. Grupa badanych sześciolatków charakteryzuje się małą zmiennością s = 13,36cm a siedmiolatki znaczną zmiennością między osobniczą s = 56,06cm .Różnica między rzucającym najdalej 7latkiem i rzucającym najbliżej 7latkiem wyniosła 220 cm. Badani chłopcy osiągnęli dobry poziom rozwoju siły w świetle testu B. Sekity.

Tabela 6 Zestawianie liczbowe wyników rzutu piłka lekarską badanych chłopców

Lp. Wiek

dzieci

N Średnia

arytmet.

x [cm]

Odchylenie

standartowe

s [cm]

max- min

[cm]

Poziom rozwoju

siły

wg B. Sekity

to
1. 6 11 292,18 13,36 344-220 db 5,26
2. 7 21 379,10 56,06 480-260 db
Tabela 7 Zestawianie liczbowe wyników rzutu piłka lekarską chłopców wg A. Surnyt, A. Wójcik

Lp. Wiek

dzieci

N Średnia

arytmet.

x [cm]

Odchylenie

standartowe

s [cm]

max- min

[cm]

Poziom rozwoju

siły

wg B. Sekity

to
1. 6 57 212,3 45,64 340-120 ndst 5,81
2. 7 61 268,1 58,08 450-140 ndst

Średnia różnica w odległości rzutu piłką lekarską między badanymi dziewczętami wynosi R = 66,76 cm i zaznaczyła się statystycznie istotnie u = 3,18>to,oi = 2,72. Dziewczęta młodsze charakteryzuje znaczna zmienność s = 66,77cm a dziewczęta starsze umiarkowana zmienność s = 65,24cm w rozwoju siły. Podobnie jak u chłopców, badana zdolność motoryczna rozwinęła się na poziomie dobrym wg testu B.Sekity. Badane dziewczęta, osiągnęły lepsze rezultaty rzutu piłką od swoich rówieśniczek z Poznania tabela 8 i 9. Dziewczęta młodsze rzucały piłka lekarską ponad 70 cm dalej a dziewczęta starsze blisko metr dalej.

Tabela 8 Zestawianie liczbowe wyników rzutu piłką lekarską badanych dziewcząt

Lp. Wiek

dzieci

N Średnia

arytmet.

x [cm]

Odchylenie

standartowe

s [cm]

max- min

[cm]

Poziom rozwoju

siły

wg B. Sekity

to
1. 6 13 266,07 66,77 420-210 db 3,18
7 23 332,83 65,24 420-220 db
Tabela 9 Zestawianie liczbowe wyników rzutu piłką lekarską dziewcząt wg A. Surnyt, A. Wójcik

Lp. Wiek

dzieci

N Średnia

arytmet.

x [cm]

Odchylenie

standartowe

s [cm]

max- min

[cm]

Poziom rozwoju

siły

wg B. Sekity

to
1. 6 57 191,2 46,17 320-110 ndst 4,75
2. 7 56 235,5 52,84 370-160 ndst

Wykres 3 przedstawia dynamiką wzrastania siły 6 i 7 letnich chłopców oraz 6 i 7 letnich dziewcząt.

6 lat                                              7 lat

Wiek badanych dzieci

Wykres 3: Dynamika rozwoju siły u badanych chłopców i dziewcząt.

Tabela 5 Zestawianie liczbowe wyników biegu 4 x 5 m dziewcząt wg A. Surnyt, A. Wójcik

Lp. Wiek

dzieci

N Średnia

arytmet.

x [s]

Odchylenie

standartowe

s [s]

max- min

[s]

Poziom rozwoju koordynacji

wg B. Sekity

to
1. 6 57 11,3 1,04 13,8-9,4 ndst 6,13
2. 7 56 10,3 0,71 11,8-9,2 dst

Wykresy 1 przedstawia graficznie dynamikę rozwoju zwinności między chłopcami 6 i 7 letnimi oraz dziewczętami 6 i 7 letnimi.

Wykres 1 Dynamika rozwoju zwinności u badanych chłopców i dziewcząt.

Bieg 4 x 5 m

Wykres 2 Różnica w poziomie rozwoju zwinności pomiędzy chłopcami a dziewczętami.

Z wykresu 2 i analizy statystycznej wynika, że w grupie dzieci sześcioletnich pomiędzy chłopcami i dziewczętami nie ma istotnego zróżnicowania w rozwoju zwinności, R= 0,08, u = 0,23< t0,05 = 2,02. W grupie dzieci starszych zróżnicowanie równe R = 0,5 sek. zaznacza swą istotność na poziomie 5%, u = 2,34> t0,05 = 2,02. Można więc przyjąć, że chłopcy 7 letni różnią się od 7 letnich dziewcząt od względem rozwoju zwinności na korzyść chłopców.


[1] Szopa J., Mleczko E., Żak St., Podstawy antropomotoryki, PWN, Warszawa-Kraków 2000.

Załącznik 1 Ankieta dla rodziców (wzór)

ANKIETA DLA RODZICÓW

Zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania.

Celem badania jest poznanie różnych czynników mogących mieć wpływ na rozwój motoryczny Waszego dziecka. Dane zawarte w ankiecie będą anonimowo wykorzystane do analizy statystycznej.

1 .Jakie j est Państwa wykształcenie?

  1. Jakie są Państwa warunki materialne?

DOBRE                                                PRZECIĘTNE                                                       ZŁE

3 W jaki sposób najchętniej spędzacie Państwo wolny czas?

  • w domu
  • na zajęciach rekreacyjnych (np. spacer, turystyka , jazda rowerem pływanie it)
  • na spotkaniach towarzyskich
  • na zakupach
  • na zabawach ruchowych z dzieckiem
  • inne
  1. Czy uważacie Państwo, że region, w którym zamieszkujecie stwarza dogodne warunki do uprawiania sportu, turystyki i rekreacji?(Jeżeli tak, to jakie walory według Państwa posiada?)

TAK

  1. Czy jesteście Państwo obecnie lub byliście w przeszłości czynnymi zawodnikami sportowymi?(Jeżeli tak, to w jakiej dyscyplinie?)

TAK                                                      NIE

  1. Czy rozmawiacie Państwo wspólnie z dzieckiem o sporcie?

TAK                                                      NIE

  1. Jakie walory według Państwa posiadają zajęcia ruchowe?

(proszę podkreślić wybraną odpowiedź)

  • wpływają na polepszenie kontaktów społecznych
  • uczą współzawodnictwa
  • relaksują
  • kształtują nawyki zdrowego przyjemnego spędzania czasu wolnego
  • wpływają na wyrównanie różnic w rozwoju dziecka
  • podnoszą wyniki nauczania
  • kształtują refleks
  • uczą nowych doświadczeń
  • zmniej szaj ą zachorowalność dziecka
  • regenerują siły psychofizyczne
  • wpływają pozytywnie na ogólny rozwój dziecka
  • inne
  1. Jakie czynniki zdaniem Państwa wpływają na stymulowanie rozwoju motorycznego dzieci? (proszę podkreślić wybraną odpowiedź)
  • zaj ęcia szkolne w zakresie wychowania fizycznego
  • dobra baza sportowa j aką dysponuj e szkoła
  • zajęcia poza szkolne
  • środowisko rodzinne
  • zdrowie dziecka
  • zainteresowania dziecka
  • zainteresowania rodziców
  • pochodzenie społeczne
  • warunki materialne
  • twórczy zaangażowany nauczyciel
  • inne
  1. Czy zdaniem Państwa szkoła do, której uczęszcza Państwa dziecko stwarza dogodne warunki dla jego rozwoju motorycznego?

TAK                                                      NIE

  1. Jeżeli tak, to jakie są jej główne zalety?
  • dobra baza dydaktyczna
  • dobra kadra pedagogiczna
  • dobra baza sportowa
  • systematycznie prowadzone zajęcia ruchowe
  • duża ilość sportowych imprez szkolnych
  • dobra atmosfera stworzona wokół sportu
  • inne
  1. Czy Państwa dziecko ma możliwość korzystania z bazy sportowej jaką dysponuje szkoła?

TAK                                                      NIE                                                        NIE MAM ZDANIA

  1. Czy państwa dziecko uczęszczało do przedszkola?

TAK                                                     NIE

  1. Jeżeli tak, to przez jaki okres czasu?
  • 1rok
  • 2 lata
  • 3 lata
  • 4lata
  1. Czy uważacie państwo, że pobyt dziecka w przedszkolu miał znaczenie dla jego rozwoju motorycznego?

TAK                                                              NIE

  1. Czy zauważyliście Państwo znaczne postępy w rozwoju motorycznym Waszego dziecka od momentu pój ścia do szkoły?

TAK                       RACZEJ TAK NIE RACZEJ NIE NIE MAM ZDANIA

  1. Czy Państwa dziecko lubi zajęcia ruchowe?

TAK                                       RACZEJ TAK                                         NIE                       RACZEJ NIE

  1. Czy Państwa dziecko uczestniczy w dodatkowych zajęciach wspomagających rozwój motoryczny? (jeżeli tak to jakich)
    18 W jaki sposób Państwa dziecko najchętniej spędza wolny czas?
  • przed telewizorem
  • przed komputerem
  • w domu na zabawach z Państwem
  • w domu na zabawach dowolnych
  • na zabawach na powietrzu
  • na różnych formach rekreacji ruchowej
  • inne
  1. Czy państwa zdaniem ilość zajęć ruchowych w szkole jest wystarczająca dla rozwoju motorycznego Waszego dziecka?

TAK

  1. Czy w najbliższej okolicy Państwa zamieszkania są boiska sportowe i place zabaw dla dzieci?

TAK

  • Czy Państwa dziecko korzysta z tej bazy?
  1. Czy zdaniem Państwa ilość tych boisk i placy zabaw jest wystarczająca dla zaspokajania potrzeb ruchowych dzieci?

TAK

Uprzejmie dziękuje za udzielenie odpowiedzi na postawione pytania

Kwestionariusz ankiety

ANONIMOWY KWESTIONARIUSZ ANKIETY SKIEROWANY DO WYCHOWAWCÓW

Jestem studentką … w …. Prowadzę badania na temat działań resocjalizacyjnych. Niniejszy kwestionariusz ankiety jest anonimowy i dotyczy działalności resocjalizacyjnej Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego Wałbrzychu. Wyniki badań wykorzystane będą wyłącznie do celów naukowych. Z góry serdecznie dziękuję za udzieloną pomoc.

Metryczka

Wiek

  1. 20-30 lat
  2. 31-40 lat
  3. 41-50 lat
  4. 51 lat i powyżej

Staż pracy w ośrodku

  1. Do 5 lat
  2. Od 6 do 10 lat
  3. Od 11 do 20 lat
  4. 21 lat i powyżej

Posiadane kwalifikacje……………………………………………………………………………..

Pytania właściwe

  1. Jakich metod resocjalizacyjnych najczęściej używa Pan/Pani w pracy
    z wychowankami?
    (zaznacz właściwą odpowiedź)

    1. metody wpływu osobistego, opartej na autorytecie wychowawcy poprzez techniki przykładu własnego, doradzania, przekonywania,
    2. metody sytuacji społecznych zawierające elementy aranżacji sytuacji wychowawczych oraz doświadczeń uczących, nagradzanie i karanie wychowawcze, uświadamianie skutków zachowań, trening autogenny i interpersonalny, socjodrama i psychodrama
    3. metody oddziaływania grupy, gdy środkiem resocjalizującym dla jednostki jest grupa rówieśnicza posiadająca cele, normy i strukturę ukształtowane zgodnie z życzeniem wychowawcy, poprzez podnoszenie spoistości i prestiżu grupy oraz odpowiednie wkomponowanie wychowanka w istniejącą strukturę grupy
    4. elementy kultury, obejmujące nauczanie resocjalizujące, aktywizację pracowniczą, organizowanie rekreacji poprzez odpowiednie wykorzystanie czasu wolnego (np. koła zainteresowań, sport, turystykę itp.), wzorce kulturowe (np. wzorce osobowe, wzorce stylu życia, środki masowego przekazu, instytucje kulturalne itp.)
  1. W jaki sposób skutecznie motywuje Pan/Pani wychowanków do działania? (zaznacz właściwą odpowiedź)
    1. w oparciu o metody wpływu osobistego poprzez przykład własny, doradzanie
      i przekonywanie wychowawcze, uświadamianie skutków zachowań
    2. stosuję nagrody wychowawcze, adekwatne do stopnia trudności i zaangażowania wychowanków
    3. poprzez motywujące oddziaływanie grupy, mobilizujące jednostkę do działania w ramach określonych celów, norm i struktur grupy
    4. dbam o to, aby zadania dla wychowanków posiadały zróżnicowaną, atrakcyjną dla nich formę
  1. Skąd Pana/Pani zdaniem młodzież najczęściej czerpie wzorce zachowań? (zaznacz właściwą odpowiedź)
    1. ze środowiska rodzinnego
    2. ze środowiska rówieśniczego
    3. od wychowawców i nauczycieli w ośrodku
    4. z mediów
  1. Czy uważa Pana/Pani, że wychowankowie otrzymują wystarczającą pomoc wychowawców w rozwiązywaniu swoich problemów? (zaznacz właściwą odpowiedź)
    1. tak, zawsze
    2. tak, sporadycznie
    3. czasem
    4. nie
  1. Co Pana/Pani zdaniem wychowankowie najchętniej robią w czasie wolnym? (zaznacz właściwą odpowiedź)
    1. uprawiają sport
    2. rozwijają swoje zainteresowania uczestnicząc w zajęciach tematycznych
    3. czytają książki
    4. oglądają telewizję,
    5. słuchają muzyki
    6. przebywają w grupie rówieśniczej
  1. Które z form rozwijania zainteresowań Pana/Pani zdaniem cieszą się największą popularnością wśród młodzieży? (zaznacz właściwą odpowiedź)
    1. sekcja sportowa
    2. sekcja techniczno-modelarska
    3. sekcja turystyczno-krajoznawcza
    4. inne (jakie)……………………………………………………………………………….
  1. Kiedy Pana/Pani zdaniem działania resocjalizacyjne na rzecz wychowanków przynoszą najbardziej pożądane efekty? (zaznacz właściwą odpowiedź)
    1. podczas prac wykonywanych wspólnie przez wychowanków i wychowawcę, np. w czasie prac na rzecz ośrodka lub środowiska lokalnego
    2. podczas organizowanych zajęć o charakterze rozrywkowym (np. sportowych, kulturalnych)
    3. podczas różnych form zdobywania wiedzy i umiejętności, np. w trakcie nauczania resocjalizującego
    4. podczas zajęć indywidualnych z wychowankiem
  1. W jakim stopniu Pana/Pani zdaniem pobyt wychowanków w ośrodku wpływa na poprawę ich zachowania? (zaznacz właściwą odpowiedź)
    1. dużym
    2. średnim
    3. małym
    4. zależy to w szczególności od czasu oddziaływania, a więc czasu pobytu wychowanka w ośrodku
  1. Czy uważa Pan/Pani, że skutki stosowanych przez Pana(ią) metod resocjalizacji są trwałe? (zaznacz właściwą odpowiedź)
    1. tak
    2. nie

Proszę uzasadnić……………………………………………..

  1. Czy Pana/Pani zdaniem resocjalizacja instytucjonalna polegająca na zapewnieniu podstawowych potrzeb wychowankom, rozwijaniu ich zainteresowań oraz zmianie negatywnych postaw i zachowań, prowadzona przez MOW w Wałbrzychu pozwoli wychowankom na prawidłową socjalizację? (zaznacz właściwą odpowiedź)
    1. tak
    2. nie
    3. trudno powiedzieć

Rozwój motoryczny dzieci i młodzieży w badaniach empirycznych – szybkość

Bieg na 20 m jako próba pomiaru szybkości.

Szybkość – jest to zdolność organizmu do wykonywania jak najszybszych ruchów, w jak najkrótszym czasie dla danych warunków (L.Denisiuk)[1]

Na szybkość ruchów składa się:

  • czas reakcji
  • czas pojedynczego ruchu -częstotliwość ruchu

Tabela 14 zawiera wyniki testu szybkości przedszkolaków i pierwszoklasistów , tabela 15 zawiera wyniki dzieci badanych w Poznaniu w 2005r..

Tabela 14 Zestawienie liczbowe wyników biegu na 20 m badanych chłopców

Lp. Wiek

dzieci

N Średnia

arytmet.

x [s]

Odchylenie

standartowe

s [s]

max- min

[s]

Poziom rozwoju

szybkości

wg B. Sekity

to
1. 6 11 5,07 0,41 5,85-4,41 db 5,73
2. 7 21 4,28 0,28 4,80-3,70 bdb
Tabela 15 Zestawienie liczbowe wyników biegu na 20 m chłopców wg A. Surnyt, A. Wójcik

Lp. Wiek

dzieci

N Średnia

arytmet.

x [s]

Odchylenie

standartowe

s [s]

max- min

[s]

Poziom rozwoju

szybkości

wg B. Sekity

to
1. 6 57 5,6 0,52 6,6-4,8 dst 3,04
2. 7 61 5,3 0,43 6,9-4,6 dst

Wynik badań przedstawione w tabeli 14 świadczą o tym, że wraz z wiekiem rośnie szybkość badanych dzieci. Różnica pomiędzy chłopcami 6 i 7 letnimi wynosi R= 0,79 sek. Różnica ta zaznacza się istotnie statystycznie w świetle testu „u”, u = 5,73> t0,01 = 2,75. Wartości odchylenia standardowego u chłopców 6 letnich s = 0,41sek. i 7 letnich s = 0,28 sek. świadczą o małej między osobniczej zmienności grup pod względem poziomu rozwoju badanej zdolności motorycznej. Szybkość chłopców sześcioletnich wg B.Sekity rozwinęła się na poziomie dobrym a chłopcy 7 letni osiągnęli poziom wysoki. Badani chłopcy 7 letni w porównaniu z chłopcami poznańskimi osiągali lepsze rezultaty biegu, średnio o 1,02 sek., sześciolatkowie zaś osiągali podobne rezultaty biegu do chłopców poznańskich, tabela 14 i 15.

Tabela 16 Zestawienie liczbowe wyników biegu na 20 m badanych dziewcząt

Lp. Wiek

dzieci

N Średnia

arytmet.

x [s]

Odchylenie

standartowe

s [s]

max- min

[s]

Poziom rozwoju

szybkości

wg B. Sekity

to
1. 6 13 5,26 0,52 6,16-4,56 dst 4,18
2. 7 23 4,55 0,43 5,50-4,00 bdb
Tabela 17 Zestawienie liczbowe wyników biegu na 20 m dziewcząt wg A. Surnyt, A. Wójcik

Lp. Wiek

dzieci

N Średnia

arytmet.

x [s]

Odchylenie

standartowe

s [s]

max- min

[s]

Poziom rozwoju

szybkości

wg B. Sekity

to
1. 6 57 6,0 0,64 7,8-4,9 ndst 4,81
2. 7 56 5,4 0,5 6,9-4,7 dst

Podobnie jak u chłopców również i u badanych 6 i 7 letnich dziewcząt można zauważyć duże zróżnicowanie w poziomie rozwoju szybkości, R =0,71 sek. Tabela 16. Różnica ta jest statystycznie istotna i osiąga wartość u = 4,18> t0,01 = 2,72. Badane grupy dziewcząt charakteryzuj ą się umiarkowaną zmiennością miedzy osobniczą w rozwoju szybkości. Odchylenie standardowe badanych sześciolatek wynosi s = 0,52 sek.a siedmiolatek s = 0,43 sek. Młodsze dziewczęta wg B.Sekiy osiągnęły dostateczny poziom rozwoju szybkości a starsze podobnie jak chłopcy osiągnęły wysoki poziom badanej zdolności motorycznej. Zarówno 6 jak i 7 letnie dziewczęta osiągnęły lepsze rezultaty biegu na 20 m od swoich rówieśniczek z Poznania Tabela 16 i 17

Wykres 7 ilustruje dynamikę wzrastania szybkości pomiędzy 6 i 7 letnimi badanymi chłopcami oraz 6 i 7 letnimi badanymi dziewczętami.

Wykres 8 obrazuje różnice w poziomie rozwoju szybkości badanych dzieci. Z analizy wykresu wynika, że statystycznie istotne różnice w poziomie rozwoju szybkości między dziewczynkami i chłopcami występują u dzieci starszych 7 letnich R= 0,27 sek. u = 2,49> t0,05 = 2,02. Można więc przyjąć, że chłopcy 7 letni różnią się poziomem rozwoju szybkości od 7 letnich dziewcząt na korzyść chłopców. Natomiast u dzieci 6 letnich szybkość rozwinęła się na podobnym poziomie i przy średniej różnicy R= 0,19 sek. jest nieistotna statystycznie u = 1,00< t0,05 = 2,07.

Wykres 7 Dynamika rozwoju szybkości u badanych chłopców i dziewcząt


[1] Denisiuk L.,Rozwój sprawności motorycznej dzieci i młodzieży w wieku szkolnym, PZWS Warszawa 1969.

Zakończenie pracy mgr

Głównym celem moich badań było rozpoznanie działalności resocjalizacyjnej Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego Wałbrzychu.

Wybrany przeze mnie temat wymagał nie tylko podjęcia działań zmierzających do studiowania literatury, ale także podjęcia badań sondażowych. Podczas ich przeprowadzania nie spotkały mnie żadne trudności, zarówno ze strony wychowawców, jak i podopiecznych, a badania zostały przeprowadzone w bardzo miłej atmosferze.

Praca napisana przy wykorzystaniu metody sondażu diagnostycznego, oraz techniki ankiety i narzędzia badawczego, jakim jest kwestionariusz, dały podstawę do wyciągnięcia wniosków, dzięki którym mogłam dokonać weryfikacji postawionych hipotez.

Pierwszą z nich było założenie, że spośród działań resocjalizacyjnych najczęściej stosuje się działania oparte na metodzie sytuacji społecznych, jednakże młodzież woli by wychowawca sugerował własne sposoby rozwiązań sytuacji problemowych. Wyniki przeprowadzonych przeze mnie badań potwierdziły tę hipotezę. Okazało się, że największa liczba wychowawców – 44,5% stosuje najczęściej metodę sytuacji społecznych, która zawiera nie tylko elementy aranżacji i sytuacji wychowawczych ale także uświadamianie skutków zachowań. Młodzież natomiast w 77,1% woli, by wychowawca sugerował własne rozwiązania danej sytuacji, co daje możliwość wykorzystania z jednej z nich. Oznacza to, że wychowankowie Ośrodka nie chcą sami rozwiązywać swoich problemów, czekając na propozycje rozwiązań. Brak aktywności z ich strony może świadczyć nie tyle o apatii związanej z przebywaniem w placówce zamkniętej, ale o „lenistwie” podopiecznych i braku współdziałania.

Kolejna hipoteza zakładała, że motywowanie wychowanków do działania najczęściej oparte jest na motywującym oddziaływaniu grupy, jednak młodzież wykonuje polecenia wychowawcy ze strachu przed karą. Wyniki badań potwierdziły i tę hipotezę, czego dowodem jest fakt, że 44,5% nauczycieli-pedagogów wskazało tę metodę, a druga co do wielkości grupa wychowanków – 31,4% stwierdziła, że wykonuje polecenia ze strachu przed karą.

Trzecia z kolei hipoteza brzmiała: Zakładam, że wzorce zachowań czerpie młodzież ze środowiska rówieśniczego zarówno w opinii wychowanków, jak i przebywającej w Ośrodku młodzieży. Jak wynika z badań w opinii ponad połowy wychowawców – 55,6% młodzież czerpie wzorce postępowania naśladując swoich rówieśników. Takiej odpowiedzi udzieliło także największa liczba chłopców – 45,7%, chociaż 25,7% wychowanków stwierdziło, że to właśnie rodzice nauczyli ich jak mają postępować w określonych sytuacjach. Zatem i ta hipoteza potwierdziła się.

W czwartej hipotezie założyłam, że w opinii wychowawców udzielają oni wychowankom wystarczającej pomocy, jednakże opinia wychowanków jest całkowicie odmienna. Badania jednak nie potwierdziły w całości tej hipotezy, bowiem opinie wychowawców były podzielone. Większość z nich – 55,5% była zdania, że wychowankowie sporadycznie otrzymują wystarczającą pomoc w rozwiązywaniu swoich problemów, natomiast 44,5% jest odmiennego zdania. Analiza badawcza ujawniła także, że większość wychowanków – 48,6% rzadko rozmawia z wychowawcami o swoich problemach i uważa, że pedagogów nie interesują ich kłopoty. Hipoteza ta powinna być zweryfikowana: Zakładam, że zarówno w opinii wychowawców, jak i młodzieży, podopiecznym, zwłaszcza tym młodszym brakuje wsparcia ze strony osób dorosłych.

Następna hipoteza brzmiała: Zakładam, że najlepszą formą spędzania wolnego czasu, zarówno w opinii wychowawców, jak i wychowanków jest oglądanie telewizji. Ta hipoteza potwierdziła się, bowiem zdaniem 33,3% wychowawców jak i 42,8% podopiecznych odpowiedziała w ten sposób na pytanie dotyczące form spędzania wolnego czasu. Przykre jest to, że młodzież jest mało aktywna i nie potrafi w inny sama organizować sobie czasu wolnego.

W kolejnej hipotezie założyłam, że w opinii wychowawców młodzież bierze udział w zajęciach tematycznych, natomiast młodzież uważa je za mało atrakcyjne. Wyniki uzyskanych badanych potwierdziły i tę hipotezę, bowiem zdaniem wychowawców największą popularnością cieszą się: sekcja sportowa – 55,6. Młodzież natomiast niechętnie uczestniczy w zajęciach organizowanych przez Ośrodek. Odpowiedzi negatywnej udzieliło 65,7%. Najczęstszą przyczyną takiego stanu rzeczy są: brak atrakcyjnej formy zajęć oraz leniwość wychowanków. Powinien to być zatem sygnał dla kadry pedagogicznej, aby  podjęła działania zmierzające do uatrakcyjnienia prowadzonych zajęć.

Siódma hipoteza zakłada, że najbardziej pożądane efekty przynosi w opinii wychowawców indywidualna praca z wychowankiem, natomiast młodzież ceni sobie zajęcia o charakterze rozrywkowym. Analiza badawcza potwierdziła również i tę hipotezę, bowiem zdaniem wychowawców działania resocjalizacyjne odnoszą najlepszy skutek podczas pracy indywidualnej z wychowankiem. Odpowiedzi takiej udzieliła największa liczba respondentów – 44,5%. Natomiast młodzież woli podlegać takiemu oddziaływaniu w trakcie zajęć o charakterze rozrywkowym, łącząc przyjemne z pożytecznym. Można także przypuszczać, że większość podopiecznych nie zdaje sobie sprawy, że w trakcie tego rodzaju zajęć jest poddawana takiemu oddziaływaniu.

Kolejna hipoteza zakłada, że w opinii wychowawców, podobnie jak i wychowanków, pobyt w Ośrodku w małym stopniu wpływa na zachowanie podopiecznych. O potwierdzeniu tej hipotezy świadczą uzyskane wyniki. Większość wychowawców – 55,6% uważa, że pobyt w placówce odnosi średni skutek. Jako mały określa efekt pobytu w jednostce – 44,4%. Żaden z respondentów nie uzależnia jednak skuteczności działań resocjalizacyjnych od czasu pobytu w placówce, co oznacza, że ankietowani stawiają na jakość swoich oddziaływań, a nie na ilość. Jedynie 34,3% wychowanków stwierdziło, że ich zachowanie w Ośrodku uległo poprawie, a 25,7% stwierdziło, że się pogorszyło.

W dziewiątej hipotezie założyłam, że zarówno wychowawcy, jaki i wychowankowie uważają, że metody resocjalizacyjne nie przynoszą trwałych skutków.

Wszyscy wychowawcy – 100% uzależniają wpływ działań resocjalizacyjnych od środowiska do jakiego wróci podopieczny. Natomiast jedynie 30,3% wychowanków po powrocie zamierza zmienić swoje życie na lepsze izolując się od poprzedniego środowiska. Ponad 37% nie wie jeszcze, czy uczyni swoje życie innym, a 34,3% deklaruje powrót do poprzedniego zachowania.

Ostatnia hipoteza zakładała, że większość wychowawców uważa, że resocjalizacja instytucjonalna pozwala na prawidłową socjalizację podopiecznych, jednakże większość wychowanków nie potrafi odpowiedzieć, czy pobyt w ośrodku zmieni ich dalsze życie. Ta hipoteza potwierdziła się częściowo, bowiem według wychowawców dopiero powrót do środowiska rodzinnego i kręgu znajomych weryfikuje stopień internalizacji norm lub wyrobione nauki. Wychowankowie w większości – 54,3% udzielili odpowiedzi nie wiem.

Uważam, że skuteczność wszelkich działań resocjalizacyjnych zależy od umiejętności wypracowania przez radę pedagogiczną spójnego zakładowego mikrosystemu wychowawczego dostosowanego do specyfiki placówki. Oddziaływania te nie mogą być przypadkowe, doraźne, interwencyjne. Ich skuteczność zależy bowiem od przemyślanego i zaprogramowanego modelu pracy wspólnego dla wszystkich wychowawców, który wypływa z przyjętych celów wychowania. Przestawiona organizacja placówki – dokonana na podstawie obowiązujących aktualnie unormowań prawnych – nabiera treści dopiero w kontekście ukształtowanego w poszczególnych placówkach środowiska wychowawczego uzależnionego od:

  • stosunków interpersonalnych występujących w placówce (zaangażowanie emocjonalne, spontaniczność, wzajemna pomoc, przyjaźń, itp.);
  • nastawienia kadry pedagogicznej na zaspokojenie potrzeb i aspiracji wychowanków (autonomia, samodzielność, swoboda myślenia i działania, samourzeczywistnienie się, itp.);
  • porządku organizacyjnego, wyrażającego się w strukturalnych i funkcjonalnych aspektach funkcjonowania instytucji (np. jawność informacji, sposób komunikowania się, rodzaj kontroli i sankcji);

Elementy te tworzą klimat społeczny instytucji, jej specyficzną atmosferę wychowawczą, od której zależy subiektywny obraz zjawisk zachodzących w konkretnej placówce w percepcji wychowanków i kadry. Jest on ważną zmienną wpływającą na skuteczność oddziaływań resocjalizacyjnych. Klimat sprzyjający wychowaniu, który precyzuje metody korekcyjno – terapeutyczne, strategie i programy oddziaływań resocjalizacyjnych, styl pracy dostosowany do preferowanych celów wychowania i potrzeb wychowanków, gwarantujący respektowanie zasady podmiotowego traktowania wychowanków, zasady indywidualizacji, akceptacji i respektowania godności wychowanka.

Właściwa organizacja, indywidualizowanie oddziaływań wychowawczych
i dydaktycznych, dobór metod aktywizujących wychowanków, angażowanie nie tylko wszystkich pracowników, ale również i rodziców w proces wychowawczy oraz szeroka współpraca ze środowiskiem otwartym zwiększa szansę osiągnięcia trwałych zmian
w systemach wartości wychowanków i konstruktywnie wpływa na rozwój osobowości nieletnich, co ułatwia w przyszłości ich adaptację społeczną.